در چنین بستر رقابتی و راهبردی، کامپیوتر آی‌بی‌ام ۷۰۱ (IBM 701)، با اسم رمز محرمانه ماشین‌حساب دفاعی (Defense Calculator)، آن‌طور که این شرکت می‌نویسد، در سال ۱۹۵۲ معرفی شد. آی‌بی‌ام این دستگاه را در آوریل همان سال به سهام‌داران نشان داد و نخستین نمایش عمومی آن در ۷ آوریل ۱۹۵۳ صورت گرفت.

معرفی و عرضه آی‌بی‌ام ۷۰۱ صرفاً رونمایی از یک محصول تجاری جدید نبود؛ بلکه تغییر دیدگاهی استراتژیک و ورود به عصر پردازش الکترونیکی به‌شمار می‌رفت. این کامپیوتر که معماری آن از ماشین مؤسسه مطالعات پیشرفته پرینستون (IAS Machine) الهام گرفته بود، نماد گذار آی‌بی‌ام از ماشین‌های الکترومکانیکی و کارت‌محور به کامپیوترهای تمام‌الکترونیکی شد.

برای درک دلیل توسعه آی‌بی‌ام ۷۰۱، باید به فضای سیاسی و نظامی اوایل دهه ۱۹۵۰ بازگشت. شروع جنگ کره در ژوئن ۱۹۵۰، روند توسعه محاسبات الکترونیکی در ایالات متحده را تسریع کرد. ارتش آمریکا به توان پردازشی بیشتری نیاز داشت. این نیاز از محاسبات بالستیک و تحقیقات هسته‌ای تا شبیه‌سازی‌های آیرودینامیکی و پیش‌بینی عددی هوا را در بر می‌گرفت.

توان پردازشی مورد نیاز ارتش معمولاً بیشتر از ظرفیت ماشین‌های محاسباتی مبتنی بر کارت پانچ بود. بر همین اساس، پروژه جدید آی‌بی‌ام از همان ابتدا نام ماشین حساب‌دفاعی را به خود گرفت. این نام‌گذاری با نیازهای دفاعی آن دوره هم‌راستا بود و به آی‌بی‌ام کمک می‌کرد پروژه را در چارچوبی قابل دفاع برای مشتریان دولتی پیش ببرد.

داستان تولد یونیواک و طلوع عصر کامپیوترهای تجاریچگونه جنگ جهانی دوم، لپ‌تاپ‌ها و گوشی‌های هوشمند امروزی ما را ساخت؟

توماس جی. واتسون جونیور (Thomas J. Watson Jr) که در آن زمان در تلاش برای نوسازی کسب‌وکار شرکت پدرش بود، متوجه شد که بقای آی‌بی‌ام در گرو ورود سریع به عرصه کامپیوترهای الکترونیکی است. او با غلبه بر مقاومت‌های درون‌شرکتی، به‌ویژه از سوی پدرش و مدیران سنتی، توانست منابع مالی و انسانی را برای پیشبرد پروژه ۷۰۱ آزاد کند.

تحول سازمانی و رهبری مهندسی در آی‌بی‌ام

پروژه عظیم آی‌بی‌ام ۷۰۱ نیاز به یک بازآرایی کامل در ساختار مهندسی شرکت داشت. تا آن زمان، صنعت محاسبات هنوز زیر سلطه ماشین‌های کارت‌پانچ و سیستم‌‌های الکترومکانیکی بزرگ و کُند بود. ورود به عصر الکترونیک، نیاز به جذب و هدایت نوابغی داشت که با فیزیک الکترونیک و منطق محاسباتی پیشرفته آشنایی داشته باشند.

مسئولیت سنگین طراحی، معماری و تولید این کامپیوتر بر دوش دو مهندس برجسته و تاریخ‌ساز قرار گرفت: ناتانیل راچستر (Nathaniel Rochester) به‌عنوان معمار ارشد سیستم و جِریر حداد (Jerrier Haddad) به‌عنوان مدیر مهندسی سیستم و مدارهای الکترونیکی.

توسعه ۷۰۱ با تیمی بزرگ از مهندسان آغاز شد و در فضایی غیررسمی و فشرده پیش رفت. حداد تیمی متشکل از بیش از ۱۵۰ مهندس را هدایت کرد تا مشخصات نظری و روی کاغذ را در بازه زمانی بسیار فشرده‌ای به یک ماشین عملیاتی تبدیل کند. این تیم توانست پروژه را در زمانی بسیار کوتاه، کمی بیش از یک سال به محصول عملیاتی تبدیل کند.

در این میان، راچستر، که فارغ‌التحصیل مؤسسه فناوری ماساچوست (MIT) بود، با تحلیل عمیق نیازهای پردازشی نهادهای علمی و نظامی، تصمیم‌های تأثیرگذاری گرفت که مسیر آینده تکنولوژیک آی‌بی‌ام را برای همیشه تغییر داد.

معماری سیستم: تصمیمی سرنوشت‌ساز برای پردازش دودویی

پایه‌ای‌ترین و در عین حال بحث‌برانگیزترین تصمیم معماری که ناتانیل راچستر اتخاذ کرد، انتخاب سیستم عددی پایه برای محاسبات بود. ماشین‌های پردازش کارت پانچ سنتی آی‌بی‌ام و حتی ماشین‌های تجاری اولیه، بر اساس منطق دهدهی (Decimal) کار می‌کردند که تطابق کاملی با کاربردهای حسابداری، مالی و اداری داشت.

انتخاب منطق دودویی، طراحی مدارها را ساده‌تر کرد و برای محاسبات علمیِ ۷۰۱ مناسب‌تر بود.

طول کلمه و قالب‌بندی داده‌ها

برای پاسخگویی به نیازهای دقت بالای محاسباتی در پروژه‌های حل مسائل فیزیک، طول کلمه (Word size) در آی‌بی‌ام ۷۰۱ برابر با ۳۶ بیت تعیین شد. برای توضیح بیشتر، هر کلمه، مجموعه‌ای از بیت‌ها است که یک یا چند دستور را در خود داشته باشد. همچنین، این طول کلمه می‌توانست یک عدد را با مقدار و علامت، در قالب ممیز ثابت (Fixed-point) ذخیره کند که دقتی معادل ده رقم دهدهی را فراهم می‌کرد.

البته برای تطبیق این ساختار با کارت‌های پانچ که دارای ردیف‌های افقی بودند، روش خواندن کارت‌ها تغییر یافت. در روش جدید، کارت‌خوان آی‌بی‌ام ۷۰۱، داده‌ها را در قالب سطربه‌سطر از ۷۲ ستون قابل‌استفاده کارت می‌خواند و هر ردیف را به دو کلمه ۳۶ بیتی تبدیل می‌کرد.

ساختار دستورالعمل‌ها و ثبات‌ها

این کامپیوتر از معماری تک‌آدرس (Single-address) استفاده می‌کرد. به منظور بهینه‌سازی استفاده از حافظه گران‌قیمت سیستم، طول هر دستورالعمل، ۱۸ بیت (یعنی دقیقاً یک نیم‌کلمه) در نظر گرفته شد. در نتیجه، هر کلمه ۳۶ بیتی در حافظه می‌توانست دقیقاً دو دستورالعمل مجزا را در خود جای دهد. ساختار فشرده ۱۸ بیتی این دستورالعمل‌ها به شرح زیر طراحی شده بود:

• علامت (۱ بیت): این بیت مشخص می‌کرد آدرسِ دستور به یک کلمه کامل یا به یک نیم‌کلمه اشاره می‌کند (بخش بالا یا پایین هر کلمه).
• کد عملیات (۵ بیت): این بخش مجموعه دستورها را تعریف می‌کرد.
• آدرس (۱۲ بیت): این بخش امکان آدرس‌دهی مستقیم به ۴٬۰۹۶ فضای نیم‌کلمه‌ای را برای پردازنده فراهم می‌کرد.

برخلاف معماری‌های پیچیده کامپیوترهای مدرن که دارای چندین ثبات همه‌منظوره (General-purpose registers) هستند، مدل برنامه‌نویسی سطح پایین آی‌بی‌ام ۷۰۱ بسیار ساده بود و برنامه‌نویسان تنها به دو ثبات اصلی دسترسی مستقیم داشتند:

• ثبات انباشتگر (Accumulator): این ثبات با طول ۳۸ بیت طراحی شده بود. وجود دو بیت اضافی نسبت به طول استاندارد کلمه (۳۶ بیت)، تصمیمی هوشمندانه برای تعبیه بیت‌های سرریز (Overflow bits) در عملیات ممیز ثابت بود تا از بروز خطاهای محاسباتی در جریان جمع‌های پی‌درپی جلوگیری شود.
• ثبات ضرب‌کننده-خارج‌قسمت (Multiplier/Quotient Register): این ثبات ۳۶ بیتی، برای ذخیره نتایج عملیات ضرب و همچنین نگهداری عملوندها در عمل تقسیم به‌کار می‌رفت.

سلسله‌مراتب حافظه

یکی از گلوگاه‌های اصلی در طراحی کامپیوترهای دهه ۱۹۵۰، سرعت و قابلیت اطمینان حافظه اصلی بود. مهندسان در آن زمان با دوراهی بزرگی مواجه بودند: استفاده از خطوط تأخیر صوتی (نظیر تأخیر جیوه در یونیواک) که بسیار کند و ترتیبی بودند، یا بهره‌گیری از فناوری‌های نوظهور و اثبات‌نشده.

حافظه اولیه: لوله‌های پرتو کاتدی ویلیامز

مهندسان آی‌بی‌ام برای ۷۰۱، فناوری نوظهور حافظه الکترواستاتیک مبتنی بر لوله‌های پرتو کاتدی را برگزیدند. این فناوری به افتخار مخترعین آن به لوله‌های ویلیامز-کیلبورن معروف بودند. این انتخاب، دسترسی تصادفی (Random access) و بسیار سریع‌تری را نسبت به سایر گزینه‌ها فراهم می‌آورد.

معماری فیزیکی این حافظه، منحصر‌به‌فرد بود. سیستم از ۷۲ لوله ویلیامز استفاده می‌کرد که هر کدام قطری معادل ۷٫۶ سانتیمتر داشتند. هر لوله می‌توانست ۱٬۰۲۴ بیت اطلاعات را در قالب یک ماتریس نقطه‌ای ۳۲ در ۳۲ از بارهای الکترواستاتیک ناپایدار بر روی صفحه فسفری خود ذخیره کند.

از آنجایی که کلمات پردازنده ۳۶ بیتی بودند، لوله‌ها در دو بانک ۳۶ تایی سازماندهی شده بودند. سیستم برای خواندن یک کلمه کامل، به‌طور همزمان به یک لوله از هر جفت در بانک دسترسی پیدا می‌کرد و به این ترتیب ۳۶ بیت را به صورت موازی می‌خواند. این پیکربندی در مجموع ۲٬۰۴۸ کلمه فضای ذخیره‌سازی پرسرعت در اختیار سیستم قرار می‌داد. البته قابلیت اضافه کردن ماژول دوم نیز وجود داشت که ظرفیت نهایی را به ۴٬۰۹۶ کلمه می‌رساند.

چالش‌های فیزیکی و تخریب داده‌ها: فناوری الکترواستاتیک به‌رغم سرعت بالا، ناپایدار بود. فرایند خواندن داده از این لوله‌ها ماهیتی مخرب (Destructive read) داشت؛ بدین معنا که تابش پرتو الکترونی برای خواندن یک بیت، بار الکتریکی آن را در سطح فسفر از بین می‌برد. بنابراین سخت‌افزار حافظه موظف بود بلافاصله پس از خواندن، آن بیت را در همان مکان بازنویسی کند.

این معضل سرانجام با ابداع حافظه با هسته مغناطیسی (Magnetic-core memory) در کامپیوتر ارتقایافته آی‌بی‌ام ۷۰۴، برطرف شد.

حافظه‌های ثانویه: درام‌های مغناطیسی و نوارهای پلاستیکی

برای غلبه بر ظرفیت محدود حافظه اصلی و کاهش وابستگی سیستم به دستگاه‌های ورودی-خروجی کارت پانچ کُند ، مهندسان آی‌بی‌ام با مشاوره و توصیه مستقیم ریاضیدان نامدار، جان فون نویمان (John von Neumann)، تجهیزات ذخیره‌سازی ثانویه پیشرفته‌ای را به معماری ۷۰۱ اضافه کردند:

• درام مغناطیسی (Magnetic Drum): سیستم مجهز به چهار درام مغناطیسی بود که در مجموع ظرفیتی معادل ۸٬۱۹۲ کلمه (هر درام ۲٬۰۴۸ کلمه) ارائه می‌دادند. این درام‌ها به‌عنوان یک حافظه بافر با سرعت متوسط، بین حافظه اصلی گران‌قیمت الکترواستاتیک و تجهیزات جانبی کندتر، ایفای نقش می‌کردند و گلوگاه ورودی-خروجی را به‌شدت کاهش می‌دادند.
• نوارهای مغناطیسی (Magnetic Tapes): یکی از برتری‌های قاطع آی‌بی‌ام بر یونیواک در زمینه نوارها بود. آی‌بی‌ام ۷۰۱ در کنار حافظه الکترواستاتیک و درام مغناطیسی، از نوار مغناطیسی هم بهره می‌برد. سیستم نوار مغناطیسی ۷۰۱ می‌توانست داده‌ها را با سرعت ۱۲,۵۰۰ رقم ده‌دهی در ثانیه بخواند یا بنویسد که برای ذخیره‌سازی و بازیابی داده‌های سرشماری و جدول‌های هواشناسی، مهم بود.

مهندسی فیزیکی، ماژولار بودن و توان عملیاتی

یکی از دستاوردهای قابل توجه جریر حداد و تیم مهندسی او، پیاده‌سازی معماری فیزیکی ماژولار در این سیستم بود. برخلاف کامپیوترهای یکپارچه، سیم‌کشی‌شده و غیرقابل حمل پیشین نظیر انیاک، آی‌بی‌ام ۷۰۱ از ۱۱ واحد فیزیکی مستقل ولی متصل به‌هم تشکیل شده بود.

رویکرد ماژولار، حمل‌ونقل سیستم از کارخانه، نصب آن در سایت‌های مشتری و از همه مهم‌تر، تعمیر و نگهداری بخش‌های مختلف را ساده‌تر می‌کرد.

سیستم منطقی پردازنده تماماً بر اساس فناوری لامپ‌های خلأ (Vacuum tubes) بنا شده بود. بسته به پیکربندی سفارشی مشتری، بین ۴,۰۰۰ تا ۵,۶۰۰ لامپ خلأ (شامل انواع دیودها، تریودها و لامپ‌های کنترل منطقی) در این ماشین به‌کار رفته بود. از آنجا که لامپ‌های خلأ تلفات حرارتی بسیار بالایی داشتند، توان مصرفی دستگاه، بسته به پیکربندی در بیشترین حالت به‌حدود ۸۴ کیلووات می‌رسید.

مصرف برق بالای دستگاه، گرمای زیادی تولید می‌کرد. در نتیجه، آی‌بی‌ام ۷۰۱ به سیستم‌های خنک‌کننده صنعتی و حضور دائمی تکنسین‌ها نیاز داشت. سوختن متوالی لامپ‌ها به‌دلیل نوسانات حرارتی یکی از چالش‌های فرساینده در نگهداری سیستم بود که نیازمند حضور دائمی تکنسین‌های آی‌بی‌ام در محل نصب بود تا لامپ‌های معیوب را پیش از توقف کامل سیستم شناسایی و تعویض کنند.

توان عملیاتی پردازنده

سرعت محاسباتی آی‌بی‌ام ۷۰۱ بسیاری از محاسبات علمی را که پیش‌تر بسیار زمان‌بر بودند، عملی‌تر کرد:

• عملیات جمع یا تفریق پایه تنها به ۵ چرخه پردازش (معادل ۶۰ میکروثانیه) نیاز داشت. این سرعت به کامپیوتر اجازه می‌داد تا بیش از ۱۶,۰۰۰ عمل جمع یا تفریق را در یک ثانیه به انجام برساند.
• عملیات پیچیده‌تر نظیر ضرب یا تقسیم که نیازمند شیفت دادن متوالی بیت‌ها بودند، ۳۸ چرخه (۴۵۶ میکروثانیه) زمان می‌بردند و کامپیوتر می‌توانست بیش از ۲,۰۰۰ عمل ضرب یا تقسیم را در ثانیه پردازش نماید. علاوه‌بر توان پردازش مرکزی، سیستم ورودی-خروجی نیز برای پشتیبانی از این سرعت ارتقا یافته بود و قادر به خواندن ۱۵۰ کارت در دقیقه، چاپ ۱۵۰ خط در دقیقه و خروجی ۴۰۰ رقم در ثانیه از طریق دستگاه پانچ بود.

تحول نرم‌افزاری: از زبان‌های اولیه تا هوش مصنوعی

توسعه یک سخت‌افزار فوق‌سریع تنها نیمی از معادله موفقیت بود. برنامه‌نویسی کامپیوترهایی مانند ۷۰۱ که فاقد سیستم‌عامل یا محیط‌های توسعه بودند، هنری پیچیده و به‌شدت مستعد خطا محسوب می‌شد.

به‌دلیل پیچیدگی‌های وارد کردن دستورات دودویی از طریق کارت‌های پانچ، برنامه‌نویسان در آزمایشگاه‌ها و شرکت‌های خریدار ۷۰۱، شبکه‌های غیررسمی تبادل اطلاعات تشکیل دادند که به تولید مجموعه‌ای از کدهای پایه و سیستم‌های خانگی برای ارتباط با سخت‌افزار منتهی شد.

تولد کامپایلرها و زبان‌های سطح بالا

آی‌بی‌ام ۷۰۱ از دید سخت‌افزاری برای پردازش اعداد با ممیز ثابت طراحی شده بود، اما فیزیکدانان برای انجام محاسباتی مانند اندازه‌گیری‌های نجومی و اتمی به پردازش با اعداد ممیز شناور نیاز داشتند. برای حل این مشکل، جان بَکوس (John Backus)، برنامه‌ای را با عنوان اسپیدکدینگ (Speedcoding) برای آی‌بی‌ام ۷۰۱ توسعه داد.

جالب اینجاست که ایده‌پردازی اولیه و کار بر روی زبان برنامه‌نویسی فورترن نیز در همان فضای فنی توسط جان بکوس و تیمش شکل گرفت.

ریشه‌های هوش مصنوعی و یادگیری ماشین

آی‌بی‌ام ۷۰۱، میزبان یکی از نمونه‌های مهم و زودهنگام یادگیری ماشین نیز شد. برنامه چکرز آرتور ساموئل (Arthur Samuel) از نخستین نمونه‌های مشهور «یادگیری ماشین» بود که بعدها در نمایش‌های عمومی روی آی‌بی‌ام ۷۰۱، توجه زیادی جلب کرد.

توان محاسباتی ۷۰۱، انجام شبیه‌سازی‌های آماری پیچیده را ممکن کرد که پیش از آن خارج از توان پردازشی افراد بود. پنتاگون با بهره‌گیری از این ظرفیت، پروژه‌های پیشگامانه‌ای را نظیر پیش‌بینی عددی وضعیت آب‌وهوا برای برنامه‌ریزی‌های استراتژیک نظامی کلید زد.

مدل کسب‌وکار، قیمت‌گذاری و شبکه مشتریان

موفقیت یک سیستم کامپیوتری پیشرفته تنها به مشخصات فنی آن بستگی نداشت، بلکه روش عرضه آن به بازار نیز به‌همان اندازه حیاتی بود. مدل کسب‌وکار آی‌بی‌ام در دهه ۱۹۵۰ اساساً بر پایه اجاره دستگاه‌ها به‌جای فروش قطعی آن‌ها قرار داشت. این مدل هوشمندانه، از یک سو درآمد مستمر و قابل پیش‌بینی ماهانه‌ای برای آی‌بی‌ام تضمین می‌کرد و از سوی دیگر، ریسک فلج‌کننده کهنه شدن سریع تکنولوژی و هزینه‌های گزاف استهلاک را برای خریداران به حداقل می‌رساند.

هزینه طراحی و تولید آی‌بی‌ام ۷۰۱ بسیار فراتر از پیش‌بینی‌های اولیه مهندسان تمام شد. درحالی‌که برآوردهای ابتدایی اجاره‌بهای ماهانه را در حدود ۸,۰۰۰ دلار تخمین می‌زدند، افزایش هزینه‌های سرمایه‌گذاری اولیه باعث شد تا اجاره این کامپیوتر در منابع مختلف به حدود ۱۲ تا ۱۶ هزار دلار در ماه نیز برسد.

برای درک مقیاس این مبلغ، ۱۲,۰۰۰ دلار در سال ۱۹۵۳ معادل بیش از یکصد و چهل هزار دلار در اقتصاد امروزی است. با وجود این اجاره زیاد، تقاضا برای ۷۰۱ خیلی زود بالا رفت و آی‌بی‌ام پیش از آغاز تولید، سفارش‌های قابل‌توجهی از نهادهای دولتی و صنعتی دریافت کرده بود.

البته تولید کامپیوتری با این سطح از پیچیدگی و ظرافت تکنولوژیک در اوایل دهه ۱۹۵۰، یک چالش طاقت‌فرسای صنعتی بود. در نتیجه، آی‌بی‌ام در نهایت تنها ۱۹ دستگاه از مدل ۷۰۱ را تولید کرد و بین سال‌های ۱۹۵۲ تا ۱۹۵۵ به مشتریان تحویل داد. این ۱۹ کامپیوتر، شامل مشتری‌هایی از دفاتر مرکزی آی‌بی‌ام تا لابراتوارهای هسته‌ای، شرکت‌های هوافضا، نهادهای دولتی و اداره هواشناسی آمریکا می‌شدند:

پیامدهای بلندمدت: مسیر تکامل نسل‌های بعدی

اهمیت و تأثیرات را نباید تنها به چشم یک محصول محدود با فروش ۱۹ دستگاه ارزیابی کرد. تأثیر حاصل از توسعه این ماشین، شالوده صنعت مدرن محاسبات و مسیر آینده بزرگ‌ترین شرکت فناوری آن دوران را پی‌ریزی کرد.

پس از این تغییر دیدگاه بود که مهندسان الکترونیک، برنامه‌نویسان، فیزیکدانان و ریاضیدانان (نظیر ناتانیل راچستر، جریر حداد و جان بکوس) به هسته مرکزی تصمیم‌گیری در شرکت ارتقا یافتند. تغییر دیدگاه، آی‌بی‌ام را نیز از یک کارخانه ماشین‌سازی اداری سنتی به یک شرکت تعیین‌کننده در عرصه فناوری پیشرفته تبدیل کرد. بعدها توماس جی. واتسون جونیور، با افتخار به این مقطع تاریخی اشاره کرد و از آی‌بی‌ام ۷۰۱ با این عنوان یاد کرد:

آی‌بی‌ام ۷۰۱ کامپیوتری بود که ما را به معنای واقعی کلمه به دنیای تجارت الکترونیک وارد کرد.

تجربه به‌دست‌آمده از محدودیت‌ها و نرخ خرابی بالای حافظه الکترواستاتیک لوله‌های ویلیامز، آی‌بی‌ام را وادار ساخت تا در کامپیوتر بعدی خود، یعنی آی‌بی‌ام ۷۰۴ (که تنها ۲ سال بعد معرفی شد)، تحولی بنیادین در طراحی حافظه ایجاد کند و به استفاده از حافظه هسته مغناطیسی (Magnetic-core memory) روی آورد که پایداری، سرعت و طول عمر بیشتری داشت.

میراثی فراتر از یک کامپیوتر۹٫۳ تنی

کامپیوتر آی‌بی‌ام ۷۰۱ بسیار فراتر از یک قطعه در موزه تاریخ سخت‌افزار است. این دستگاه در نقطه تلاقی تکامل علم کامپیوتر، نیازهای ژئوپلیتیک و استراتژیک جنگ سرد و نبوغ مهندسی در میانه قرن بیستم میلادی قرار می‌گیرد. این سیستم با کنار زدن محدودیت‌های کُند و پرخطای مکانیکی و ورود قاطعانه به معماری پردازش کاملاً الکترونیکی و دودویی، توانست زمان اجرای محاسبات علمی پیچیده به‌طور چشمگیری کاهش دهد.

فراتر از ویژگی‌های فیزیکی، آی‌بی‌ام ۷۰۱ بستر تولد و رشد مفاهیم بنیادین علوم کامپیوتر بود: از پایه‌گذاری زبان برنامه‌نویسی فورترن و کامپایلرهای اولیه گرفته تا اثبات عملی مفهوم یادگیری ماشین از طریق برنامه چکرز آرتور ساموئل و توسعه شبیه‌سازی‌های پیشرفته مونت‌کارلو در نظریه بازی‌ها.

آی‌بی‌ام ۷۰۱ یکی از کامپیوترهایی بود که راه را برای نسخه‌های بعدی مانند ۷۰۴، ۶۵۰ و در نهایت System/360 باز کرد و به آی‌بی‌ام در تثبیت جایگاهش در بازار مین‌فریم کمک کرد. تحلیل تاریخی نشان می‌دهد که بدون ریسک‌پذیری توماس واتسون جونیور و تخصص مهندسی راچستر و حداد، موقعیت آی‌بی‌ام در صنعت کامپیوترهای بزرگ احتمالاً مسیر متفاوتی پیدا می‌کرد و ورود این شرکت به بازار پردازش الکترونیکی با تأخیر بیشتری همراه می‌شد.